Nie tylko prostowanie. Znaczenie diagnostyki ram

Gdy planowany jest serwis napraw powypadkowych pojazdów, zwykle pomijane są te elementy technologii, które wydają się nie być bezpośrednio niezbędne do jego funkcjonowania. Najważniejsze wydają się urządzenia hydrauliczne do prostowania, łańcuchy, haki oraz cała reszta osprzętu służącego do fizycznej zmiany kształtu konstrukcji pojazdu, która uległa deformacji podczas kolizji lub wypadku. Problem ten nie dotyczy wyłącznie serwisów zajmujących się likwidacją szkód pojazdów użytkowych. Podobne podejście można spotkać właściwie w całej branży napraw powypadkowych.

Podczas kontaktów z planistami, projektantami technologii, menedżerami czy inwestorami można najczęściej usłyszeć wyraźnie określony zakres inwestycji w narzędzia i technologie, który bardzo często pomija systemy diagnostyczne. Jeżeli już mówi się o diagnostyce w dziale napraw powypadkowych, to zwykle ma się na myśli końcowy pomiar geometrii układu jezdnego, zwany potocznie „zbieżnością”.

Warto w tym miejscu na chwilę zatrzymać się nad samym określeniem „zbieżność”. Sprowadzenie geometrii kół i osi pojazdu do jednego z jej parametrów, czyli właśnie zbieżności, nie jest jedynie uproszczeniem stosowanym potocznie dla łatwiejszej komunikacji. Często świadczy również o niezrozumieniu znaczenia prawidłowej, pełnej geometrii układu jezdnego, w którym zbieżność jest jednym z wielu parametrów i wcale nie musi być parametrem najważniejszym. Dla przykładu, na tzw. ściąganie pojazdu na boki podczas jazdy na wprost często większy wpływ może mieć wyprzedzenie osi sworznia zwrotnicy niż sama zbieżność. To tylko jeden z przykładów, a podobnych zależności można wskazać znacznie więcej.

Etapy technologii

Zanim jednak serwis przystąpi do końcowej kontroli i regulacji parametrów ustawienia kół i osi, należy sprawić, aby rama pojazdu użytkowego miała właściwy kształt.

Jednym z najważniejszych parametrów wydaje się osiowość ramy, czyli jej prawidłowe położenie względem osi środkowej. Nie należy w tym przypadku mówić o osi symetrii, ponieważ rama w praktyce niemal nigdy nie jest konstrukcją idealnie symetryczną.

Nieprawidłowa osiowość ramy może powodować poważne problemy podczas ustawiania osi i kół pojazdu. Często dopiero podczas próby ustawienia geometrii okazuje się, że określone parametry znajdują się poza dopuszczalnym zakresem i nie pozwalają na skuteczną regulację. Najczęściej przyczyny mogą być dwie: uszkodzone elementy zawieszenia, w tym osi, albo skrzywiona rama. W takiej sytuacji, aby postawić trafną diagnozę, konieczny jest pomiar kształtu ramy pojazdu.

Jeżeli okaże się, że rama nie jest zdeformowana w stopniu mogącym powodować problemy z geometrią, można wnioskować, że przyczyn należy szukać w uszkodzeniu zawieszenia lub innych elementów układu jezdnego. Jeżeli natomiast pomiar wykaże skrzywienie ramy, pierwszym etapem powinno być skierowanie pojazdu na stanowisko napraw i skorygowanie jej kształtu. Dopiero po wykonaniu tej operacji możliwe jest ponowne diagnozowanie geometrii układu jezdnego i ewentualna regulacja jego parametrów.

Jak wynika z tego przykładu, zarówno urządzenia do geometrii kół i osi, jak i systemy służące do diagnostyki kształtu ramy powinny być traktowane jako niezbędne wyposażenie profesjonalnego serwisu napraw pojazdów. Jedna technologia nie zastępuje drugiej. Są to kolejne, wzajemnie uzupełniające się etapy prawidłowo przeprowadzonego procesu naprawczego.

Prostowanie to zysk, a mierzenie koszt?

Nadal duża część osób związanych z branżą napraw powypadkowych żyje w przekonaniu, że tylko fizyczna naprawa jest tym etapem, na którym warto się koncentrować, ponieważ właśnie ona bezpośrednio generuje przychód serwisu. Prostowanie jest więc postrzegane jako praca, za którą klient płaci, natomiast pomiar bywa traktowany jako dodatkowy koszt.

To podejście coraz trudniej jednak obronić.

Niełatwo przekonać osoby, które przez lata wykonywały pomiary tzw. sposobami, że zastosowanie specjalizowanych, a szczególnie nowoczesnych technologii pomiarowych zwiększa skuteczność naprawy, przyspiesza pracę i w konsekwencji pozwala oszczędzać czas. Nie można przy tym odmówić doświadczenia ludziom, którzy przez wiele lat potrafili radzić sobie za pomocą prostych metod. Współczesne rozwiązania pozwalają jednak wykonywać tę samą pracę szybciej, dokładniej i w sposób znacznie łatwiejszy do udokumentowania.

A czas to pieniądz.

Skrócenie czasu naprawy dzięki zastosowaniu systemów pomiarowych nie jest wyłącznie efektem szybszej diagnozy. Równie istotne jest ograniczenie ryzyka błędu. Pomyłka podczas diagnozowania uszkodzenia konstrukcji może być bardzo kosztowna, szczególnie jeżeli zostanie zauważona dopiero na końcowym etapie naprawy.

Każdy, kto ma doświadczenie w likwidacji szkód powypadkowych, wie, że poprawki bywają znacznie droższe niż naprawa wykonana prawidłowo za pierwszym razem. Trzeba ponownie zająć stanowisko, wykorzystać czas pracowników, ponownie przeprowadzić pomiary, regulacje, a niekiedy także demontaż wcześniej zamontowanych elementów. Do tego dochodzą opóźnienia oraz ryzyko utraty zaufania klienta.

Z tego punktu widzenia pomiar przestaje być kosztem. Staje się jednym z elementów wpływających bezpośrednio na rentowność całego procesu naprawczego.

Systemy do diagnostyki ram

Urządzenia do geometrii układu jezdnego są opisywane bardzo często, jednak znacznie trudniej znaleźć w literaturze czy prasie fachowej obszerne opracowania dotyczące diagnostyki ram pojazdów użytkowych. Jest to temat niedoceniany i stosunkowo mało popularny.

Nie oznacza to oczywiście, że takich systemów nie ma na rynku albo że zostały wynalezione dopiero niedawno. Od wielu lat znane są urządzenia laserowo-mechaniczne, a od kilkunastu lat dostępne są również systemy komputerowe. Faktem pozostaje jednak, że urządzenia przeznaczone specjalnie do diagnostyki ram pojazdów użytkowych znajdują się w ofercie zaledwie kilku producentów na świecie.

Laserowo-mechaniczne

Systemy laserowo-mechaniczne są bardzo praktycznym rozwiązaniem możliwym do stosowania zarówno podczas diagnostyki, jak i w trakcie prowadzenia napraw, czyli prostowania ram.

Prosta budowa, nieskomplikowana obsługa oraz łatwe do zaobserwowania efekty pomiaru, stosunkowo proste i zrozumiałe w interpretacji, należą do niewątpliwych zalet tego typu rozwiązań. Operator otrzymuje bezpośrednią informację o położeniu poszczególnych punktów konstrukcji i może na tej podstawie ocenić stan ramy.

Pewnym ograniczeniem jest natomiast konieczność ponownego przeprowadzenia procesu pomiarowego po kolejnych etapach prostowania. W praktyce oznacza to, że systemy tego typu szczególnie dobrze sprawdzają się jako urządzenia diagnostyczne służące do określenia aktualnego stanu kształtu ramy.

Komputerowe

Automatyczne przesyłanie wyników do komputera, gdzie program dokonuje ich przeliczania i analizy, jest niewątpliwą zaletą tego typu urządzeń.

Pomiary odbywają się najczęściej przy zastosowaniu promieniowania laserowego, widzialnego lub niewidzialnego, współpracującego z sensorami lub kamerami. Operator nie musi wykonywać wszystkich obliczeń samodzielnie, ponieważ system przetwarza zebrane dane i przedstawia je w czytelnej formie.

Nie bez znaczenia jest również możliwość tworzenia automatycznych wydruków, najczęściej na każdym etapie diagnostyki. Dzięki temu możliwe jest dokumentowanie zarówno stanu pojazdu przed rozpoczęciem naprawy, jak i wyników uzyskanych w jej trakcie oraz po zakończeniu procesu.

Ten typ urządzeń można dodatkowo podzielić na systemy umożliwiające śledzenie kształtu ramy w systemie „Live View” oraz takie, w których proces zbierania danych odbywa się etapowo, podobnie jak w przypadku systemów laserowo-mechanicznych.

W pierwszym przypadku operator może obserwować zmiany zachodzące podczas prostowania praktycznie w czasie rzeczywistym. Ma to szczególne znaczenie podczas wykonywania korekt, ponieważ informacja o zmianie położenia mierzonego elementu pojawia się bez konieczności zatrzymywania całego procesu i wykonywania kolejnego pomiaru od początku.

Widzieć więcej – wchodzą nowe technologie

Aktualnie wdrażane są nowe systemy diagnostyczne, które poza dotychczasowymi funkcjami i zaletami zostały wyposażone w możliwość kontroli oraz śledzenia zmieniających się parametrów kształtu ramy w systemie „Live View”, a także transmisji wyników na ekrany zewnętrzne. Jednym z takich najnowszych rozwiązań jest funkcja SERVICE STREAM™. SERVICE STREAM™ umożliwia wyświetlanie wyników pomiarów w czasie rzeczywistym na dużych monitorach zamontowanych na ścianach warsztatu. Rozwiązanie to pozwala operatorom prowadzącym naprawę oraz całemu zespołowi serwisowemu na bieżąco obserwować zmiany kształtu ramy i kontrolować proces prostowania bez konieczności przerywania pracy.

Zmienia się tym samym sam sposób korzystania z informacji pomiarowej. Wynik przestaje być dostępny wyłącznie dla operatora stojącego przy komputerze. Staje się elementem całego procesu technologicznego, widocznym dla osób uczestniczących w naprawie.

SERVICE STREAM™ nie jest więc wyłącznie usprawnieniem przebiegu samej naprawy. Może również stanowić skuteczne narzędzie zwiększające przejrzystość całego procesu.

Aktualny przebieg diagnostyki i naprawy może być prezentowany bezpośrednio w hali serwisowej pracownikom uczestniczącym w naprawie, osobom zarządzającym serwisem, likwidatorom szkód, rzeczoznawcom, a w określonych sytuacjach również właścicielom pojazdów.

Ma to szczególne znaczenie tam, gdzie istotna jest nie tylko sama skuteczność naprawy, lecz również możliwość udokumentowania jej przebiegu i wykazania, że przywrócenie właściwego kształtu konstrukcji zostało rzeczywiście wykonane i zweryfikowane pomiarowo.

Najpierw wiedzieć, później naprawiać

Rozwój technologii naprawczych powoduje, że coraz trudniej oddzielać sam proces prostowania od diagnostyki. Nowoczesny serwis nie powinien działać według zasady: najpierw naprawiamy, a później sprawdzamy, czy się udało. Prawidłowy proces powinien rozpoczynać się od diagnozy, być kontrolowany pomiarowo podczas naprawy i kończyć się potwierdzeniem uzyskanego rezultatu.

Dotyczy to szczególnie ram pojazdów użytkowych, gdzie nawet stosunkowo niewielkie odchylenia mogą później wpływać na możliwość prawidłowego ustawienia osi i kół, zachowanie pojazdu podczas jazdy oraz dalszą eksploatację.

Dlatego system pomiarowy nie powinien być traktowany jako dodatek do urządzeń naprawczych. Jest ich naturalnym uzupełnieniem i jednym z podstawowych elementów całego procesu technologicznego.

Można posiadać bardzo wydajne urządzenia hydrauliczne, mocne łańcuchy i rozbudowane stanowisko do prostowania. Bez wiarygodnej informacji o tym, jaki jest rzeczywisty kształt ramy przed rozpoczęciem naprawy, jak zmienia się on podczas pracy i jaki rezultat osiągnięto po jej zakończeniu, nawet najlepsze wyposażenie pozostawia zbyt wiele miejsca na ocenę opartą jedynie na doświadczeniu operatora.

A współczesna naprawa powypadkowa coraz mniej może opierać się na przypuszczeniach. Najpierw trzeba wiedzieć, co i w jakim stopniu zostało zdeformowane. Dopiero później można skutecznie naprawiać.

Bogusław Raatz